Nên nghiêm túc cân nhắc đóng cửa khi bạn đã thử sửa những gì sửa được trong một thời gian đủ dài mà doanh thu vẫn không khá lên, khi tiệm không trả nổi chi phí và công của chính bạn trong nhiều tháng liền, khi bạn phải liên tục lấy tiền nhà hay đi vay để bù, và khi nguyên nhân chính nằm ngoài tầm tay bạn. Đóng đúng lúc là giữ lại vốn và sức để làm lại.
Chào bạn, đây là Nhà Bán Lẻ. Đây là tập khó nhất mình làm. Không ai mở tiệm để nghĩ tới ngày đóng cửa, và đóng cửa một tiệm mình đã bỏ nhiều công sức giống như chia tay một phần của đời mình. Nhưng mình cũng thấy những người kéo dài quá lâu, tới khi mất hết cả vốn lẫn sức. Tập này không khuyên bạn đóng, chỉ giúp bạn nhìn rõ hơn.
Ế tạm thời hay ế kéo dài?
Tiệm nào cũng có những giai đoạn vắng. Tiệm mới cần thời gian để có khách quen. Có mùa thấp điểm trong năm, như sau Tết, mùa mưa. Có những tháng kinh tế chung khó khăn, ai cũng thắt lưng buộc bụng.
Ế tạm thời thường có lý do rõ ràng và có điểm kết thúc. Sau mùa thấp điểm, khách quay lại. Sau khi con đường làm xong, người qua lại đông hơn.
Ế kéo dài thì khác: doanh thu giảm đều qua nhiều tháng, không theo mùa, không có dấu hiệu hồi phục, và khách quen cũng thưa dần.
Nhìn lại sổ sách qua nhiều tháng, so sánh cùng kỳ năm trước nếu có, giúp bạn phân biệt hai trường hợp. Cảm giác trong lúc mệt mỏi thường không chính xác.
Những thứ nên thử trước khi quyết định
Trước khi nghĩ tới đóng cửa, hãy chắc rằng bạn đã thử những thứ có thể sửa. Trưng bày và mặt tiền đã được làm mới chưa. Món hàng có còn hợp với khách khu này không, hay khu này đã thay đổi. Giờ mở cửa có đúng với giờ khách đi qua không.
Đã thử bán qua mạng, qua nhóm cư dân, qua sàn chưa. Có những tiệm ế tại chỗ nhưng sống được nhờ kênh trực tuyến.
Chi phí có thể giảm không: thương lượng lại tiền thuê, thu nhỏ mặt bằng, giảm giờ thuê người, cắt những khoản không cần thiết.
Hỏi khách quen và những người đã thôi ghé: vì sao họ ít đến. Câu trả lời thật đôi khi chỉ ra một vấn đề sửa được. Hãy cho mỗi thay đổi một thời gian đủ để thấy kết quả, và ghi lại con số trước và sau.
Dấu hiệu bằng con số cho thấy nên dừng
Dấu hiệu rõ nhất là tiệm không trả nổi chi phí vận hành và công của bạn trong nhiều tháng liên tiếp, kể cả sau khi đã thử sửa. Nếu bạn không tính công mình, tiệm có thể trông như hoà vốn, nhưng thật ra bạn đang làm không công.
Dấu hiệu thứ hai là bạn phải liên tục lấy tiền nhà, tiền tiết kiệm, hay đi vay để bù tiền thuê, tiền hàng. Mỗi tháng một ít, cộng lại có thể là khoản bạn không lấy lại được.
Dấu hiệu thứ ba là nguyên nhân nằm ngoài tầm tay: khu vực thay đổi, chợ dời đi, một chuỗi lớn mở ngay bên cạnh bán cùng mặt hàng với giá bạn không theo được.
Hãy đặt trước cho mình một giới hạn: nếu tới thời điểm này mà con số không khá lên, hoặc nếu số tiền bù thêm vượt quá mức này, mình sẽ dừng. Đặt giới hạn khi còn tỉnh táo dễ hơn quyết định khi đã kiệt sức.
Đóng cửa sao cho gọn gàng
Nếu đã quyết định, việc đầu tiên là xem lại hợp đồng thuê: cần báo trước bao lâu, mất cọc hay không, có thể sang lại cho người khác để lấy lại một phần không. Nói chuyện với chủ nhà sớm, thẳng thắn.
Thanh lý hàng tồn có kế hoạch: giảm giá dần, bán cho tiệm khác, trả nhà cung cấp nếu có thoả thuận. Đừng đợi tới tuần cuối mới bán tháo.
Báo trước cho người làm, trả đủ lương và các khoản đã thoả thuận. Thanh toán hết cho nhà cung cấp. Thông báo cho khách quen, cảm ơn họ, và nếu còn bán qua mạng, cho họ biết cách liên lạc.
Làm thủ tục chấm dứt hoạt động của hộ kinh doanh và các nghĩa vụ thuế còn lại theo hướng dẫn của cơ quan thuế và bộ phận một cửa nơi đăng ký. Đóng cửa gọn gàng giữ được uy tín của bạn cho những lần làm ăn sau.
Đóng cửa không phải là thất bại
Không phải lúc nào cũng phải đóng hẳn. Có người thu nhỏ lại: trả mặt bằng lớn, chuyển về bán tại nhà và qua mạng. Có người chuyển sang mặt hàng khác hợp với khu vực hơn. Có người sang lại tiệm cho người có điều kiện tốt hơn.
Và nếu phải đóng hẳn, đó không phải là thất bại của con người bạn. Rất nhiều người kinh doanh thành công từng đóng một hai cái tiệm trước đó. Điều họ mang theo là bài học: về vị trí, về khách, về cách quản lý tiền.
Hãy viết lại những bài học đó khi còn nhớ rõ. Cái gì đã làm tốt, cái gì sai, nếu làm lại mình sẽ khác ở đâu.
Một cánh cửa đóng lại đúng lúc giữ cho bạn còn đủ vốn, đủ sức, và đủ niềm tin để mở một cánh cửa khác. Nếu hôm nay bạn đang đứng giữa một tiệm vắng, mong là tập này giúp bạn nhìn con số rõ hơn một chút, và nhẹ lòng hơn một chút.
Câu hỏi thường gặp
Tiệm mới mở vài tháng mà ế có nên đóng không?
Thường là quá sớm để kết luận, vì tiệm mới cần thời gian để có khách quen. Hãy xem xu hướng doanh thu, thử điều chỉnh, và nhớ đến khoản dự phòng đã chuẩn bị. Chỉ nên đóng sớm nếu chi phí vượt xa khả năng và không có dấu hiệu nào khả quan.
Trả mặt bằng trước hạn có bị mất cọc không?
Tuỳ điều khoản trong hợp đồng thuê. Hãy đọc lại hợp đồng, nói chuyện với chủ nhà sớm, và xem khả năng sang lại cho người thuê mới để giảm thiệt hại.
Đóng tiệm thì hàng tồn xử lý thế nào?
Thanh lý có kế hoạch bằng giảm giá dần, bán cho tiệm cùng ngành, trả nhà cung cấp nếu có thoả thuận, hoặc chuyển sang bán qua mạng. Bắt đầu sớm để không phải bán tháo vào phút cuối.
Đóng cửa hàng cần làm thủ tục gì?
Thường cần làm thủ tục chấm dứt hoạt động hộ kinh doanh và hoàn tất nghĩa vụ thuế. Quy trình cụ thể có thể thay đổi, hãy hỏi bộ phận một cửa và cơ quan thuế nơi bạn đăng ký.
Có nên vay thêm tiền để cứu tiệm đang ế?
Cần hết sức thận trọng. Chỉ nên cân nhắc khi bạn biết rõ nguyên nhân ế, có kế hoạch cụ thể để sửa và khoản vay nằm trong khả năng trả kể cả khi kế hoạch không thành. Nếu chưa rõ nguyên nhân, vay thêm thường chỉ kéo dài khó khăn.
