Ba tháng trước ngày khai trương, bạn nên chia việc thành ba chặng: tháng đầu chốt món hàng, nhà cung cấp và giấy tờ; tháng thứ hai sửa sang vừa đủ và dựng cách thu chi; tháng cuối nhập hàng, bán thử với người quen, và quan trọng nhất là giữ lại một khoản tiền đủ sống qua những tháng đầu còn vắng.
Chào bạn, đây là Nhà Bán Lẻ. Mình từng chứng kiến nhiều tiệm dồn hết sức vào ngày khai trương: hoa, bong bóng, múa lân, giảm giá lớn. Ngày đó đông vui thật. Rồi tuần thứ hai vắng tanh, và chủ tiệm không còn đồng nào để chờ khách quen dần. Tập này mình kể một cách chuẩn bị chậm hơn nhưng bền hơn.
Tháng thứ ba trước khai trương: chốt hàng và chốt người cung cấp
Việc đầu tiên là viết ra được bạn bán gì, cho ai, và vì sao người ta mua ở bạn thay vì tiệm cũ họ vẫn mua. Không cần văn vẻ, chỉ cần ba câu mà một người lạ nghe xong hiểu ngay. Nếu bạn chưa viết được, đi sửa mặt bằng lúc này là hơi sớm.
Tiếp theo là nguồn hàng. Hãy tìm ít nhất hai nơi cung cấp cho mỗi nhóm hàng chính, hỏi đơn tối thiểu, cách giao, có đổi trả hàng lỗi hay hàng chậm bán không. Nhà cung cấp chịu đổi hàng chậm bán cho tiệm mới là người đáng giữ.
Giấy tờ cũng nên bắt đầu từ lúc này. Đăng ký hộ kinh doanh, và tuỳ ngành hàng, có thể cần thêm điều kiện về an toàn thực phẩm, phòng cháy hay các loại giấy khác. Mình không liệt kê được đủ vì mỗi ngành mỗi khác và quy định có thay đổi, bạn nên hỏi thẳng bộ phận một cửa ở phường hoặc phòng kinh tế nơi đặt tiệm.
Cuối tháng này, bạn nên tính xong một bảng tiền đơn giản: tiền sửa sang, tiền nhập hàng đợt đầu, và tiền để chi trả vận hành trong vài tháng đầu dù bán chậm.
Tháng thứ hai: sửa sang vừa đủ, đừng chôn hết vốn vào tường
Sai lầm phổ biến nhất mình thấy là chi quá tay cho phần trang trí. Tường ốp gỗ, đèn thả đẹp, bảng hiệu to, trong khi tiền nhập hàng thì mỏng. Khách đến tiệm để mua hàng, và một cái kệ đầy hàng đúng ý họ luôn thắng một bức tường đẹp mà kệ lại trống.
Ưu tiên theo thứ tự: điện an toàn và đủ công suất, ánh sáng tốt, sàn sạch dễ lau, kệ chắc chắn, quầy thu ngân đặt đúng chỗ, và một góc kho gọn. Phần làm đẹp có thể thêm dần khi đã có dòng tiền.
Đây cũng là lúc dựng cách thu chi. Mở một tài khoản ngân hàng riêng cho tiệm, in mã chuyển khoản riêng, chọn cách ghi sổ, bằng sổ tay hay phần mềm, và thử ghi chép giả vài ngày cho quen tay. Tách tiền tiệm và tiền nhà từ ngày đầu dễ hơn rất nhiều so với tách sau này.
Nếu cần người phụ, tháng này là lúc bắt đầu tìm. Người tốt thường không ngồi chờ sẵn, bạn cần vài tuần để gặp đúng người.
Tháng cuối: nhập hàng, xếp kệ và bán thử với người quen
Nhập hàng đợt đầu nên vừa phải, rộng mẫu nhưng mỏng số lượng. Bạn chưa biết khách khu này thích gì, nên đừng ôm nhiều một mẫu nào. Cứ để kệ đầy bằng cách bày rộng ra, và ghi lại mẫu nào hết trước.
Một tuần trước khai trương, hãy mở cửa nhẹ nhàng, không trống không kèn. Mời hàng xóm, bạn bè, người quen ghé mua. Đây là buổi tập thật: thu tiền, gói hàng, trả lời câu hỏi, xử lý khi thiếu tiền lẻ. Bạn sẽ phát hiện rất nhiều thứ nhỏ, như quầy thiếu chỗ để túi, đèn chói mắt khách, lối đi hẹp quá khi có hai người.
Trong tuần bán thử, hỏi khách một câu thôi: có món gì chị định mua mà tiệm chưa có không. Ghi lại hết. Đó là danh sách nhập hàng đợt hai quý nhất.
Song song, dựng trang bán hàng trên mạng xã hội, chụp ảnh tiệm và hàng, nhờ người quen trong khu chia sẻ. Người trong khu biết tiệm bạn trước khi khai trương là lợi thế lớn.
Ngày khai trương nên làm lớn đến đâu?
Mình không phản đối khai trương vui vẻ, nhưng hãy đặt câu hỏi: người đến hôm đó vì hàng của bạn hay vì quà miễn phí. Chương trình giảm giá quá sâu có thể kéo về những người chỉ săn khuyến mãi, và họ sẽ không quay lại khi giá về bình thường.
Một cách nhẹ nhàng hơn là tặng kèm một món nhỏ, hoặc tặng phiếu dùng cho lần mua sau. Phiếu cho lần sau khiến người ta có lý do quay lại, và giúp bạn biết bao nhiêu người thật sự quay lại.
Hôm khai trương, hãy xin số điện thoại hoặc kết bạn Zalo với khách nếu họ vui lòng. Danh sách này là tài sản đầu tiên của tiệm.
Và hãy chắc là bạn đủ người. Ngày đông mà một mình vừa thu tiền vừa gói hàng vừa tư vấn, khách chờ lâu sẽ bỏ đi và mang theo ấn tượng đầu tiên không đẹp.
Giữ lại tiền cho những tháng đầu còn vắng
Điều mình muốn bạn nhớ nhất từ tập này là: tiệm mới gần như luôn cần thời gian để có khách quen, và thời gian đó dài hơn bạn tưởng. Nhiều tiệm không chết vì bán dở, mà chết vì hết tiền trước khi kịp bán giỏi.
Trước khai trương, hãy để riêng một khoản đủ trả tiền thuê, tiền điện, lương người phụ và nhập bù hàng trong vài tháng, kể cả khi doanh thu thấp. Khoản này không được đụng tới để trang trí hay nhập thêm hàng theo cảm hứng.
Nếu cộng lại mà không đủ, có lẽ nên thu nhỏ quy mô: mặt bằng nhỏ hơn, ít mẫu hơn, tự đứng tiệm thay vì thuê người. Một tiệm nhỏ sống được qua năm đầu có giá trị hơn nhiều một tiệm đẹp phải đóng cửa sau vài tháng.
Ba tháng chuẩn bị không làm bạn chắc thắng. Nhưng nó giúp bạn bước vào ngày đầu tiên với cái đầu tỉnh táo và cái túi chưa rỗng.
Câu hỏi thường gặp
Mở cửa hàng nhỏ cần những giấy tờ gì?
Thường bắt đầu từ đăng ký hộ kinh doanh, rồi tuỳ ngành hàng có thể cần thêm các điều kiện khác như an toàn thực phẩm hay phòng cháy. Quy định có thay đổi theo thời gian, nên hãy hỏi bộ phận một cửa ở phường hoặc phòng kinh tế nơi đặt tiệm để có danh sách đúng cho trường hợp của bạn.
Có nên xem ngày tốt để khai trương không?
Đó là lựa chọn văn hoá của mỗi gia đình, nhiều người thấy yên tâm hơn khi xem ngày. Điều cần giữ là đừng để việc chờ ngày làm lùi quá xa, trong khi bạn vẫn đang trả tiền thuê cho mặt bằng đóng cửa.
Bán thử trước khai trương có làm mất không khí ngày khai trương?
Ngược lại, bán thử giúp ngày khai trương trơn tru hơn vì bạn đã sửa xong những lỗi nhỏ. Người quen đã mua thử cũng thường quay lại ủng hộ và rủ thêm người.
Có nên thuê người làm bảng hiệu và trang trí trọn gói?
Có thể, nhưng hãy đặt giới hạn tiền rõ ràng và ưu tiên phần ảnh hưởng tới việc bán: bảng hiệu dễ đọc từ xa, ánh sáng, kệ. Những chi tiết trang trí khác có thể bổ sung sau khi tiệm đã có khách.
Tiệm mới thường bao lâu thì có khách quen?
Không có con số chung, nó tuỳ vị trí, ngành hàng và cách bạn giữ khách. Điều chắc chắn là bạn nên chuẩn bị tài chính cho một giai đoạn vắng kéo dài vài tháng, và coi mọi khách quay lại lần hai là tín hiệu đáng ghi chép.
