Trước khi trả tiền sang lại một cửa hàng đang chạy, hãy kiểm ba thứ theo thứ tự: doanh thu thật qua nhiều ngày tự quan sát và qua sao kê, chủ nhà có đồng ý cho bạn thuê tiếp với điều kiện rõ ràng không, và hàng tồn thật sự còn bán được bao nhiêu. Tiền sang nhượng phải tách ra được mình đang trả cho cái gì.
Chào bạn, đây là Nhà Bán Lẻ. Sang lại tiệm nghe rất hấp dẫn: có sẵn kệ, sẵn hàng, sẵn khách, mở cửa là bán. Và nhiều khi đúng là vậy. Nhưng mình cũng biết những người trả một khoản sang nhượng không nhỏ rồi phát hiện chủ nhà sắp lấy lại nhà, hay khách quen chỉ quen với người chủ cũ chứ không quen cái tiệm.
Vì sao người ta sang lại tiệm?
Câu hỏi đầu tiên nên hỏi thẳng và nghe kỹ. Có những lý do rất bình thường: chủ tiệm về quê, sinh con, chuyển sang việc khác, sức khoẻ không cho phép. Những lý do đó không nói gì xấu về cái tiệm.
Nhưng cũng có những lý do người ta ngại nói: bán ngày càng chậm, sắp có tiệm lớn mở gần đó, chủ nhà đòi tăng giá mạnh, con đường sắp làm lại. Những thứ này bạn phải tự tìm ra.
Cách tìm là hỏi quanh. Hàng xóm, người bán nước, chú giữ xe biết tiệm này đông hay vắng, và thường biết cả chuyện chủ nhà. Hỏi người giao hàng quen ghé tiệm cũng hữu ích, họ biết tiệm này dạo này nhập nhiều hay ít.
Nếu câu trả lời của chủ tiệm và của hàng xóm khác nhau nhiều, hãy chậm lại.
Kiểm doanh thu thật chứ không phải doanh thu kể
Con số chủ tiệm kể thường là con số của những tháng tốt nhất. Để có con số thật, bạn nên xin đến đứng tiệm cùng họ vài ngày, gồm ngày thường và cuối tuần. Đếm số khách, nhìn khách mua gì, bao nhiêu người quen.
Xin xem sổ sách hoặc dữ liệu phần mềm bán hàng nếu có, và nhất là sao kê tài khoản nhận chuyển khoản trong vài tháng. Bây giờ phần lớn khách chuyển khoản, nên sao kê là bằng chứng khó làm giả hơn cuốn sổ.
So sánh cả theo mùa. Tiệm văn phòng phẩm gần trường đông vào mùa tựu trường, tiệm đồ lễ đông dịp Tết. Nếu bạn nhận tiệm ngay sau mùa cao điểm, những tháng đầu có thể vắng hơn con số bạn được xem.
Đừng quên hỏi lời chứ không chỉ hỏi doanh thu. Tiền thuê bao nhiêu, điện nước bao nhiêu, lương người phụ bao nhiêu. Doanh thu cao mà chi phí cũng cao thì phần còn lại có khi rất mỏng.
Nói chuyện trực tiếp với chủ nhà trước khi đặt tiền
Đây là bước quan trọng nhất và cũng hay bị bỏ qua nhất. Tiền sang nhượng thường là trả cho người thuê cũ, không phải cho chủ nhà. Nếu chủ nhà không đồng ý cho bạn tiếp tục, hoặc đòi ký hợp đồng mới với giá cao hơn nhiều, khoản bạn vừa trả có thể mất giá trị.
Hãy gặp chủ nhà, hỏi hợp đồng hiện tại còn bao lâu, họ có đồng ý chuyển sang tên bạn hay ký mới không, giá và thời hạn thế nào. Tốt nhất là ký hợp đồng thuê với chủ nhà cùng lúc hoặc trước khi hoàn tất việc sang nhượng.
Nếu người sang tiệm ngăn bạn gặp chủ nhà, hay nói để anh lo, em không cần gặp, thì đó là tín hiệu đỏ.
Cũng hỏi chủ nhà về tình trạng căn nhà: có kế hoạch bán không, có tranh chấp gì không, có định sửa lớn không.
Đếm hàng tồn và đồ đạc bằng mắt mình
Tiền sang nhượng thường gộp nhiều thứ: kệ tủ, máy lạnh, tủ mát, hàng tồn, bảng hiệu, và một phần gọi là uy tín hay khách quen. Hãy yêu cầu tách từng phần ra, để biết mình đang trả bao nhiêu cho cái gì.
Hàng tồn phải đếm thật, cùng người bán, trước ngày bàn giao. Xem hạn dùng của từng nhóm hàng, kiểm hàng có bị ẩm, bị cũ mẫu, bị lỗi thời không. Có những kệ đầy mà phần lớn là hàng khó bán, chủ cũ đã không bán được thì bạn cũng khó bán được.
Với đồ đạc, bật thử tủ mát, máy lạnh, kiểm tra hệ thống đèn, cửa cuốn. Đồ cũ hư sau vài tuần là chuyện thường, nên tính giá theo giá đồ cũ, không theo giá lúc họ mua.
Nếu có nợ nhà cung cấp, hãy chắc rằng người bán thanh toán xong hoặc thoả thuận rõ ai trả. Bạn không muốn tháng đầu tiên phải tiếp người đến đòi nợ của chủ cũ.
Khách quen có đi theo tiệm hay theo người?
Phần khó định giá nhất là khách quen. Ở nhiều tiệm nhỏ, khách quen người chủ, quen cách chị ấy hỏi thăm, quen việc được ghi nợ đến cuối tháng. Khi chị ấy đi, một phần khách sẽ đi theo hoặc tản mát.
Bạn có thể xin người chủ cũ ở lại cùng vài tuần để giới thiệu bạn với khách quen. Nhiều người sẵn lòng nếu được đề nghị tử tế. Hỏi luôn về sổ nợ khách, nếu có, ai sẽ thu và thu thế nào.
Tên tiệm, trang mạng xã hội, số điện thoại mà khách vẫn gọi đặt hàng cũng nên được thoả thuận chuyển giao rõ ràng.
Cuối cùng, mọi điều đã thoả thuận nên viết thành giấy, có chữ ký hai bên, ghi rõ từng phần tiền, ngày bàn giao, danh sách đồ đạc và hàng tồn. Sang lại tiệm là mua một cơ hội, và bạn nên biết cơ hội đó được xây bằng những gì.
Câu hỏi thường gặp
Tiền sang nhượng mặt bằng là trả cho ai?
Thường là trả cho người thuê cũ, cho phần đồ đạc, hàng tồn và công gây dựng khách của họ, không phải trả cho chủ nhà. Vì vậy khoản này chỉ có giá trị khi chủ nhà đồng ý cho bạn tiếp tục thuê với điều kiện rõ ràng.
Có nên sang lại tiệm của người quen mà không kiểm kỹ?
Nên kiểm kỹ như với người lạ, và nói trước điều đó để không ai thấy khó xử. Kiểm kỹ giúp giữ tình quen biết, vì những hiểu lầm về tiền sau này thường làm mất lòng nhiều hơn.
Sang lại tiệm có phải đăng ký hộ kinh doanh mới không?
Thường là có, vì hộ kinh doanh gắn với người đăng ký. Người chủ cũ làm thủ tục chấm dứt, bạn đăng ký mới. Hãy hỏi bộ phận một cửa ở phường để làm đúng trình tự.
Làm sao biết hàng tồn khi sang tiệm có bán được không?
Xem hạn dùng, xem độ mới của mẫu, và hỏi các mặt hàng đó lần cuối bán ra khi nào. Hàng đã nằm trên kệ quá lâu thì nên được tính giá thấp hoặc để người bán tự thanh lý trước khi bàn giao.
Nên giữ lại nhân viên cũ khi sang tiệm không?
Giữ lại có lợi vì họ quen khách và quen hàng. Nhưng hãy nói chuyện riêng với từng người về lương, giờ làm và cách làm việc mới, rồi thử một thời gian trước khi quyết định lâu dài.
