Người phụ việc đầu tiên cho tiệm nhỏ nên được chọn vì sự thật thà và cách người đó đối xử với khách, còn kỹ năng bán hàng thì bạn dạy được. Trước khi tuyển, viết rõ việc cần làm và giờ làm; tìm người qua khu phố và người quen; cho thử việc vài ngày có trả công; và thoả thuận rõ mọi thứ ngay từ đầu.
Chào bạn, đây là Nhà Bán Lẻ. Thuê người đầu tiên là lúc tiệm bắt đầu không còn là chuyện của riêng mình. Bạn giao chìa khoá, giao két tiền, giao cả khách quen cho một người khác. Nhiều chủ tiệm kể rằng đó là quyết định khiến họ mất ngủ nhất, nhiều hơn cả chuyện ký hợp đồng thuê mặt bằng.
Viết ra việc cần làm trước khi đi tìm người
Nhiều người tuyển với một ý mơ hồ: cần người phụ bán hàng. Nhưng phụ bán hàng ở tiệm bạn cụ thể là gì? Đứng quầy thu tiền, xếp hàng lên kệ, trả lời tin nhắn khách, đóng gói đơn giao, lau dọn, nhận hàng từ nhà cung cấp? Mỗi việc cần một kiểu người khá khác nhau.
Hãy viết ra danh sách việc, giờ làm mỗi ngày, ca nào, ngày nào nghỉ. Người cần làm ca tối cuối tuần thì hợp với sinh viên, người cần làm ca sáng trong tuần thì hợp với các chị nội trợ gần nhà muốn có thêm thu nhập.
Viết rõ cũng giúp bạn nghĩ lại: có thật cần người cả ngày không, hay chỉ cần người cho vài giờ cao điểm. Bắt đầu với bán thời gian thường an toàn hơn cho tiệm mới.
Và nghĩ trước việc gì bạn sẽ không giao, ít nhất là trong thời gian đầu, như cầm chìa khoá, đặt hàng với nhà cung cấp, hay giữ tiền cuối ngày.
Tìm người phụ việc ở đâu?
Chỗ tốt nhất để bắt đầu thường là chính cửa tiệm. Một tấm bảng nhỏ ghi rõ việc và giờ làm, dán ở cửa. Người đọc được nó là người sống hoặc đi qua khu này, sẽ không ngại đường xa. Có khi đó là một khách quen đã biết tiệm và thích tiệm.
Người quen giới thiệu cũng là nguồn tốt, vì có người đứng ra bảo đảm phần nào. Nhưng nó có mặt trái: khó góp ý, khó cho nghỉ khi không hợp, vì còn giữ tình cảm với người giới thiệu. Hãy nói rõ điều này từ đầu với cả hai bên.
Các nhóm cộng đồng trên mạng xã hội của phường, của chung cư, của trường gần đó cũng là nơi đăng tin hiệu quả. Nhớ ghi rõ khu vực để không nhận quá nhiều người ở xa.
Với vị trí đứng quầy, người ở gần tiệm, đi lại dễ, thường gắn bó lâu hơn người phải chạy xe cả tiếng mỗi ngày.
Phỏng vấn bằng chuyện thật và tình huống
Tiệm nhỏ không cần phỏng vấn cầu kỳ. Nhưng cũng đừng chỉ hỏi em có làm được không, vì ai cũng nói được. Hãy hỏi về những gì người đó đã làm: trước đây em làm ở đâu, việc gì em thích nhất, sao em nghỉ chỗ cũ.
Đưa ra vài tình huống thật của tiệm: một khách muốn đổi hàng mà không còn hoá đơn, em làm sao. Một khách hỏi món mà em không biết, em nói gì. Đang đông khách mà có người gọi điện hỏi giá, em xử lý thế nào. Không có câu trả lời đúng tuyệt đối, bạn đang nghe cách người đó nghĩ.
Để ý những điều nhỏ: người đó có đến đúng giờ không, có nhìn quanh tiệm tò mò không, có hỏi lại bạn điều gì về công việc không. Người hỏi lại thường là người thật sự quan tâm.
Và hãy nói thật về những phần khó của công việc: đứng nhiều, khách khó tính, cuối tuần bận. Người vẫn muốn làm sau khi nghe hết là người đáng thử.
Thử việc vài ngày và luôn trả công
Không buổi phỏng vấn nào bằng vài ngày làm thật. Hãy cho người đó thử việc một khoảng ngắn, và trả công cho những ngày đó. Làm không công vừa không công bằng, vừa khiến người tốt từ chối, chỉ còn lại người không có lựa chọn nào khác.
Trong những ngày thử, để ý người đó chào khách thế nào, có tự tìm việc làm khi tiệm vắng không, hay ngồi bấm điện thoại. Có nhớ được chỗ hàng nhanh không. Có hỏi khi không biết hay tự đoán.
Cũng để ý cách người đó đối xử với khách lớn tuổi, với trẻ con, với người trông không có vẻ sẽ mua. Cách cư xử với người không mang lại lợi gì cho mình nói nhiều điều về một người.
Sau thời gian thử, nói chuyện thẳng với nhau. Bạn thấy gì tốt, gì cần sửa, và người đó thấy công việc thế nào. Hai bên đều có quyền nói không hợp.
Thoả thuận rõ ràng từ ngày đầu tiên
Phần lớn mâu thuẫn giữa chủ tiệm và người phụ việc đến từ những điều không nói rõ lúc đầu. Lương tính theo giờ hay theo tháng, trả ngày nào. Làm thêm giờ tính sao. Nghỉ lễ Tết thế nào. Có thưởng không, thưởng dựa vào gì.
Cả những điều nhỏ: có được ăn uống trong tiệm không, có được dùng điện thoại lúc làm không, đi trễ thì sao, xin nghỉ báo trước bao lâu.
Và điều quan trọng nhất: quy tắc với tiền. Ai được mở két, thối tiền thế nào, nhận chuyển khoản vào tài khoản nào, cuối ca đếm tiền ra sao. Nói rõ không phải vì nghi ngờ, mà để bảo vệ cả hai.
Về hợp đồng lao động, bảo hiểm và các nghĩa vụ khác, quy định phụ thuộc vào thời gian làm và hình thức thuê, bạn nên hỏi cơ quan lao động hoặc người có chuyên môn để làm đúng. Viết những điều đã thoả thuận ra giấy, mỗi bên giữ một bản. Người đầu tiên bạn thuê sẽ dạy bạn cách làm chủ, dù bạn có muốn hay không.
Câu hỏi thường gặp
Tiệm nhỏ có cần làm hợp đồng lao động với nhân viên không?
Tuỳ hình thức và thời gian làm việc mà quy định có khác nhau. Dù thế nào, một văn bản ghi rõ công việc, lương, giờ làm và quy tắc giúp tránh hiểu lầm. Hãy hỏi cơ quan lao động địa phương hoặc người có chuyên môn để biết nghĩa vụ cụ thể.
Có nên thuê người thân làm nhân viên đầu tiên?
Người thân có ưu điểm là tin tưởng được, nhưng khó góp ý và khó tách chuyện nhà với chuyện tiệm. Nếu thuê, hãy thoả thuận rõ ràng như với người ngoài, kể cả lương và quy tắc tiền bạc.
Tuyển sinh viên làm bán thời gian có ổn không?
Sinh viên thường nhanh nhẹn và hợp với ca tối, cuối tuần, nhưng lịch học thay đổi theo kỳ và mùa thi. Hãy xếp lịch linh hoạt và có người dự phòng cho mùa thi.
Thử việc bao lâu là đủ?
Với tiệm nhỏ, vài ngày đến một vài tuần làm thật thường đủ để thấy cách làm việc và thái độ. Quan trọng là trong thời gian đó có những ngày đông khách để xem người đó xoay xở thế nào.
Nhân viên mới làm vài ngày rồi nghỉ thì sao?
Điều đó khá thường gặp, đừng quá buồn. Xem lại mình đã mô tả công việc đúng chưa, thời gian đầu có quá tải không, và hỏi thẳng lý do nếu người đó sẵn lòng nói. Mỗi lần như vậy giúp bạn tuyển tốt hơn lần sau.
